Wykład „Miłość w polskim filmie”
W dniu 26.03.2026 r. w sali widowiskowej CAK odbył się wykład publicysty i wykładowcy akademickiego doktora Wiesława Kota pt. Miłość w polskim filmie.
Wykładowca zaprezentował fragmenty filmów, które zawierały różne oblicza miłości. Dla seniorek i seniorów był to wzruszający powrót do przeszłości.
Mieliśmy okazję przypomnieć sobie postaci z polskich filmów i ich perypetie miłosne.
- Przedwojenny melodramat
Film Manewry miłosne opierający się na popularnej wówczas zasadzie qui pro quo, czyli komedii pomyłek. Zagrali tutaj wielki amant ówczesnego kina Aleksander Żabczyński oraz Tola Mankiewiczówna. Ulubioną bohaterką melodramatów z tego okresu była aktorka Jadwiga Smosarska, ówczesna królowa ludzkich serc. Zagrała w wielu filmach, m.in. Jadzia, Czy Lucyna to dziewczyna, Trędowata, Na Sybir, Księżna Łowicka, Barbara Radziwiłłówna. Grała co prawda filuterne role, a najchętniej wracała do ról postaci nieszczęśliwych i płaczliwych, panienek skrzywdzonych przez los.
- XX-lecie międzywojenne
Wiodącym amantem XX-lecia międzywojennego był Eugeniusz Bodo – król ekranu i król życia. Uwielbiał korespondować z wielbicielkami, którym często odpowiadał osobiście. Obdarzał je makatkami, które wykonywał własnoręcznie nie bacząc na kpiny kolegów aktorów. W miłości nie miał jednak szczęścia; jednym z najbardziej nieudanych romansów okazał się związek z ciemnoskórą aktoreczką o pseudonimie Reri. Poznał ją na planie filmu Głos pustyni. Życie aktora skończyło się tragicznie – zmarł w sowieckim łagrze, jego ciało zostało zepchnięte do wspólnego dołu.
- Okres powojenny
Pierwszy powojenny romans filmowy to Zakazane piosenki z Danutą Szaflarską, która odeszła od nas niedawno w wieku 102 lat. Polska pokochała ją za scenę, kiedy dociera do niej informacja, że jej ukochany zginął. Stała się ikoną wszystkich dziewcząt, które opłakiwały poległych chłopców, narzeczonych, mężów. Wizerunek kobiety kruchej a jednocześnie silnej wzmocniła grając z Jerzym Duszyńskim w komedii Skarb. Stworzyli niezapomnianą parę, podobnie jak później Maciek i Krysia z Popiołu i Diamentu, Oleńka i Kmicic z Potopu czy Franc Maurer i Andżelika z Psów.
- Wczesne lata 50-te
W filmie, jak i w literaturze, zadekretowano socrealizm. Przykładem jest historia romansu dwojga przodowników pracy Hanki Ruczajównej (Lidia Korsakówna) i Janka Szarlińskiego (Tadeusz Schmidt) w filmie Przygoda na Mariensztacie.
Pamiętna para z polskiego filmu o powstaniu warszawskim pt. Kanał w reżyserii Andrzeja Wajdy. Miłość, śmierć, honor i zdrada, lojalność i cynizm. Tutaj miłość zdolna do największych poświęceń ze strony łączniczki Stokrotki, która przenosi na własnych plecach swojego rannego ukochanego o pseudonimie Korab przez labirynt kanałów. Historia kończy się tragicznie.
Zdarzały się romanse filmowe bez tragedii, przykładem jest film z roku 1957 pt. Ewa chce spać w reżyserii Tadeusza Chmielewskiego.
W tym samym czasie popularność zyskał tzw. czarny film. Pokazywał historie, które musiały skończyć się źle. Tutaj dziełem wybitnym jest film Czesława Petelskiego pt. Baza ludzi umarłych. Krótko po wojnie, miejsce – Bieszczady. Przybywa tutaj kierowca Zabawa, przedwojenny komunista; za sanacji siedział. Podejmuje się misji na wezwanie partii. Ale tak naprawdę wysłano go na koniec świata, gdyż żona go zdradzała. Ona, żona Wanda, myśli tylko o tym, jak uciec z tej nory i przykleić się do jakiegoś kierowcy, aby móc wieść dostatnie życie.
- Kolejny film w naszej antologii
– Jak daleko stąd, jak blisko w reżyserii Janusza Morgensterna. Ta miłość nie miała prawa się udać. Ona – córka francuskiego konsula, on – biedny student z Gdańska. Między nimi wakacyjny flirt – w półgestach, w półsłowach, w półuśmiechach.
- Trzy ikoniczne pary naszej literatury
Pierwsza to Barbara i jej wielka niespełniona miłość – hrabia Tolibowski. To z filmu Noce i dnie. Pamiętna scena, kiedy ukochany w obecności młodego towarzystwa wchodzi w białym garniturze do stawu, aby zerwać dla ukochanej kwiaty i rzucić je do jej stóp.
Druga para to zakonnik i zakonnica z filmu Matka Joanna od Aniołów. Ona to przeorysza, opętana przez demony, a on zakonnik wysłany na ratunek przez władzę kościelną. Między nimi szatan, którego miejsce zajęła miłość.
Trzecia para to Kmicic i Oleńka z Potopu sienkiewiczowskiego, najbardziej rozpoznawana para w rodzimej popkulturze. Kmicic z Oleńką towarzyszą kolejnym pokoleniom Polaków od 1884 roku. Oni jednakże nie rozwijają się, nie ewoluują, tylko reagują na to, co ich spotyka.
- Dziwaczne pary
Przykładem są Lucy Cukerowa i Karol Borowiecki z Ziemi Obiecanej reżysera Andrzeja Wajdy. Ich romans nie skończył się dobrze. Mąż mści się za zdradę żony podpalając fabrykę włókienniczą. Świetne role Kaliny Jędrusik i Daniela Olbrychskiego.
Kolejna dziwaczna para pochodzi z filmu Krótki film o miłości Krzysztofa Kieślowskiego. Okres, kiedy w Polsce następuje okres przetrwania, kiedy nadzieje przygasły, kiedy społeczny entuzjazm wypalił się. Ludzie tkwią w ciasnych dziuplach. W tych okolicznościach dwoje odmiennych ludzi: Tomek –fizycznie i psychicznie wątły chłopiec, zafascynowany kobietą, a ona – Magda – odwrotnie. Ona ma świat gdzieś, nie trudzi się nawet zasłanianiem okna. To statyści.
Jest i niedobrana para: Jagusia i Maciej Boryna z Chłopów Reymonta. Małżeństwo zawarte pod materialnym przymusem. Jagusia nie kocha Macieja, lecz jego syna Antka. To nie mogło skończyć się dobrze.
Dość osobliwa para z filmu Tatarak (2009) Andrzeja Wajdy. W tym filmie przeplatają się dwie miłości i dwie śmierci. Film o dojrzałej kobiecie Marcie, która po wojennej stracie dzieci i z powodu nieuleczalnej choroby znajduje chwilowe ożywienie w relacji z młodym chłopakiem Bogusiem. Ginie on jednak na jej oczach podczas zrywania tataraku w rzece. Marta także wkrótce umiera.
Kolejna para to Fran i Andżela z filmu Psy Władysława Pasikowskiego z roku 1992r. Ubek i panienka lekkiego prowadzenia. On to współczesny bohater romantyczny. Stracił pracę, zostawiła go żona i zabrała synka, stracił dom, luksusowy samochód, pozycje, wpływy. Została mu tylko przypadkowa dziewczyna, którą obdarzył późną, ale mocną miłością. Ale historia nie skończyła się dobrze, bohater ginie od zdradzieckiego ciosu w plecy.
Na koniec film Trzeba zabić tę miłość. To opowieść o niezbyt udanym związku młodych ludzi, ale przejmujący jest tutaj poboczny wątek filmu: uczucie pewnego stróża, jakie powiązało go z jego psem. Stróż pracuje na budowie, jednakże nie za bardzo pilnuje, gdyż sprzedaje materiały na lewo. Pewnego dnia przyplątał się bezpański pies i stróż z czasem obłaskawił go, a pies z oddaniem wykonywał swoje obowiązki i szczekał na widok obcych. Psuł w ten sposób stróżowi interes, więc ten w końcu postanowił się go pozbyć. Obwiązał mu laskę trotylu wokół brzucha, przywiązał go do drzewa i podpalił lont, a sam pobiegł do szopy. Pies jednak zerwał sznur i pobiegł – do pana do szopy! Nastąpiła eksplozja i tak właśnie kończy się ten film.
To była prezentacja tylko niektórych filmów, bo tak naprawdę w każdym filmie jest miłość. Wykładowca dr. Wiesław Kot wybrał takie filmy, aby przedstawić różnorodność wynikającą nie tylko z rodzajów miłości, ale w nawiązaniu do realiów życia społecznego.
Serdecznie dziękujemy wykładowcy za prezentację fragmentów filmów i opowieść o historiach miłosnych w polskim filmie. A może dobrym pomysłem byłby cykl starych filmów w naszym kinie? Myślę, że seniorki i seniorzy chętnie skorzystaliby z takiej propozycji.
– IK –
Foto: Roman Gawron
